Per jaar sterven meer dan 5.000 mensen aan ongezonde lucht. En volgens het RIVM worden er jaarlijks nog eens 16.000 mensen met spoed in het ziekenhuis opgenomen met gezondheidsklachten die gerelateerd zijn aan slechte lucht. In Nederland hebben ruim 1 miljoen mensen een longziekte. Die merken de schadelijke gevolgen van vieze lucht als eerste. Deze maand heeft de Tweede Kamer een motie aangenomen voor het nationaal luchtplan (NLP) om de lucht in Nederland gezonder te maken. Daarin moeten maatregelen worden gedefinieerd om vervuilende bronnen, zoals verkeer, aan te pakken. Michael Rutgers, directeur van het Longfonds (voorheen Astmafonds) is blij dat gezondheid een prominentere rol krijgt in de discussie: “De lucht in Nederland is niet gezond. Volksgezondheid en duurzame oplossingen hangen met elkaar samen. Zeker als het gaat om schoner verkeer.”

“Er zijn verschillende bronnen van fijnstof die we beschouwen als oorzaken van de slechte luchtkwaliteit. De lucht wordt vervuild door onder meer industrie, intensieve veeteelt, houtrook en uiteraard mobiliteit. Zeker met betrekking tot het verkeer is er veel winst te behalen. Luchtvervuiling door verkeer kost ons jaarlijks twee miljard aan gezondheidskosten. We moeten veel  sneller én verder gaan in het nemen van maatregelen om vervuilend verkeer te ontmoedigen en schone mobiliteit, zoals ook elektrisch rijden, te stimuleren. Niet alleen voor hobbyisten, maar voor ál het verkeer. Dus ook beroeps- en vrachtverkeer. Dat scheelt duizenden sterfgevallen per jaar.”

Bedoel je dat er gewoon niet genoeg aan het probleem wordt gedaan?

“Laat ik voorop stellen: het is bij ons in Europa altijd beter dan in bijvoorbeeld China of India. Iedereen kent die beelden en komt in de verleiding te denken dat dat ver weg is. Maar onze situatie is bij lange na niet ideaal. De vervuiling moet in Nederland wettelijk voldoen aan de normen die op Europees niveau zijn vastgelegd. Die zijn altijd nog onacceptabel veel hoger dan de advieswaarden zoals die worden gehanteerd door de WHO. Daar is dus echt helemaal niets veiligs of gezonds aan. Het publiek moet zich daarvan bewust worden.”

Hoe gaat het Longfonds daar aan werken?

“Wij werken dagelijks aan die bewustwording. Volgend jaar starten we met een campagne gericht op het algemeen publiek. Daarin richten we ons echt op het vergroten van kennis over vervuiling en draagvlak voor gezonde lucht. Mensen wéten over het algemeen niet eens wat voor troep ze inademen. Van fijnstof merk je in principe niet direct iets als je gezonde longen hebt, dus niemand beseft de concrete risico’s. Terwijl het wel effect heeft op je gezondheid op de langere termijn. We zouden het al een mooie ontwikkeling vinden wanneer over twee à drie jaar 20% van de bevolking zich bewust is van de rotzooi die we inademen, en wat het schadelijke effect daarvan op onze longen is.”

En welke rol speelt de overheid daarbij?

“De overheid is voor ons uiteraard een belangrijke gesprekspartner. Wat wij willen bereiken is positieve beïnvloeding. De discussie over de luchtkwaliteit is niet compleet zonder de volksgezondheid. De schadelijke gevolgen van luchtvervuiling moeten veel hoger op de agenda. Het aannemen van de motie voor het Nationaal Luchtplan is een stap om de gezondheid te verbeteren via de leefomgeving. We hebben veel meer mogelijkheden dan we denken. De gezondheidswinst is enorm als we aan de WHO-advieswaarden voldoen in plaats van de Europese normen. Maar we moeten scherp in gesprek blijven. Om het onderwerp op de agenda te houden en de overheid te stimuleren vormen we maatschappelijke coalities en blijven we in overleg met andere gezondheidsorganisaties en milieuorganisaties. En met bedrijven. Voldoen aan de WHO-norm resulteert namelijk niet alleen in minder sterfte en ziekte; het scheelt bijvoorbeeld ook 1,5 miljoen ziekteverzuimdagen.”

Wat zijn in jullie ogen concrete maatregelen als het gaat om mobiliteit?

“Ik zeg: vervuilende diesels er direct uit. Dieselbussen: weg er mee. Net als alle dieseltransport. Zulke maatregelen gelden uiteraard niet alleen voor wegverkeer; al ligt dat het meest voor de hand. Ook in de scheepvaart zijn er positieve ontwikkelingen. Walstroom, om maar wat te noemen, waarbij schepen in havens gebruik maken van het elektriciteitsnet van de wal, in plaats van opwekking met hun dieselmotoren. Openbaar vervoer schoner maken. Gelukkig zijn er overeenkomsten getekend waarin is vastgelegd dat in elk geval nieuwe bussen in het openbaar vervoer vrij zijn van schadelijke uitlaatgassen. Maar je moet natuurlijk vooral oude diesels ontmoedigen. En nóg iets dichter bij huis: brommers, bijvoorbeeld.”

Brommers?

“Brommers met tweetaktmotoren behoren tot de grootste vervuilers. Vooral die begrensde, die ook nog eens maximaal vervuilend worden afgesteld. Vergeleken met dieselmotoren zijn de schadelijke effecten daarvan minder, maar het gaat er niet altijd om te rekenen in absolute aantallen. Dat is zo’n ‘oude economie’-redenering: ‘het zijn er niet veel, dus het is niet belangrijk genoeg’. Terwijl het gaat om de schadelijke effecten op individueel niveau. Het gaat om jou, om de vervuilde lucht die jij inademt op de plek waar jij leeft. Heb jij een longaandoening en je buren stoken hun open haard? Dan heb je dus een groot probleem met je gezondheid.”  

Maar dat risico zien veel mensen toch helemaal niet?

“Juist daarom is het voor veel mensen lastig om op korte termijn de voordelen van noodzakelijke veranderingen te zien. Dan denken ze al gauw: ‘het is een druppel op de gloeiende plaat, dus laat maar zitten’. Terwijl de positieve effecten juist op de lange termijn een enorm verschil maken. Het ontbreekt op bijna elk niveau aan visie. Willen we een toekomst waarin we het aantal sterfgevallen door luchtvervuiling willen verminderen? Dan moeten we de risico’s op de agenda krijgen, en samenwerking zoeken met maatschappelijke partijen die dezelfde belangen hebben. Sámen moeten we onder álle aspecten van vervuiling onze schouders zetten. ”

Michael Rutgers

Hoe zou voor jou een ‘betere’ toekomst er uit zien?

“Als ik echt een wens zou mogen doen? Dan heb ik er eigenlijk twee. De eerste is een volledig rookvrije generatie. Ik zou willen dat geen enkele jongere meer gaat roken en dat tabaksproductie en -gebruik dus totaal verdwijnt. Van de Nederlandse bevolking van 12 jaar en ouder rookt nog altijd ongeveer 25 procent. Dan heb je het dus over een totaal aan rokers van ongeveer 3,6 miljoen. En van kinderen van 15 jaar oud rookt momenteel maar liefst 40 procent. Onze strijd tegen de moordende tabaksindustrie blijft uiteraard onverminderd.”

En je tweede wens?

“Het uitbannen van fijnstof door verbrandingsprocessen. Tweetaktmotoren en diesels direct verbieden. Schone mobiliteit voor personen- én goederenvervoer. In hoeverre dat ook daadwerkelijk gaat gebeuren is natuurlijk afhankelijk van de prikkels, of dat nou overheidsregels of commerciële voordelen zijn. De Europese lobby van de auto-industrie is sterk. Pas als de automotivebranche in brede zin voordelen gaat krijgen van duurzame mobiliteit verdwijnen verbrandingsmotoren.”

Ervaar je bij je inspanningen wind mee, of wind tegen?

“Absoluut wind mee. Al is het wel zo dat we alleen écht praten met organisaties die dezelfde doelen nastreven als wij. Maar we zetten stappen in de juiste richting en merken eigenlijk dagelijks dat het draagvlak voor positieve veranderingen aanwezig is en toeneemt. Als ik dan toch iets moet zeggen over tegenwind: dingen gaan natuurlijk niet bepaald vanzelf. Maar wij willen gewoon nóg sneller. De luchtkwaliteit moet beter omdat dat duizenden sterfgevallen per jaar scheelt. En dat moet nú.

Over Michael Rutgers

Michael Rutgers (1957) strijdt als algemeen directeur van het Longfonds tegen longziekten en tabaksgebruik en zet zich in voor schonere lucht en meer wetenschappelijk onderzoek. \

Titelfoto: Samual Otte.

Plaats reactie


Beveiligingscode
Vernieuwen